Participatiewet en bijstand
In de Participatiewet zijn giften toegestaan zolang deze passen in het kader van de bijstandsverlening. Het giftenbeleid wordt nu door elke gemeente apart vastgesteld. Soms heel duidelijk en transparant. Vaker is het beleid minder helder. Diaconieën worstelen daardoor regelmatig met de ruimte die ze hebben om iemand in de bijstand te ondersteunen. Hoe groot is die ruimte en wordt de bijstandsgerechtigde door hun hulp niet alsnog gekort op de uitkering? De uitgangspunten voor ondersteuning zijn niet in elke gemeente even duidelijk.
Onbeperkt giften ontvangen is natuurlijk niet mogelijk, omdat de Participatiewet als vangnet is bedoeld. Giften zijn aanvullend op de uitkering. Veel gemeenten hanteren een strikte invulling van dat aanvullende karakter. Dat roept in de praktijk regelmatig vragen op of bepaalde giften wel pasten binnen het kader van de bijstand. Bovendien was er een strenge inlichtingenplicht.
Wat gaat er veranderen?
Onder de noemer ‘Participatiewet in balans’ wijzigt er per 1 januari 2026 een en ander in de Participatiewet, ook rond de bijstandsuitkering. Giften en kostenbesparingen zijn vanaf 1 januari toegestaan tot een bedrag van € 1.200 (zie kader voor toelichting van deze begrippen). Daarbij wordt de ondersteuning vanuit de voedselbank volledig buiten beschouwing gelaten.
Het doel van deze norm is duidelijk communiceren welke ruimte een bijstandsgerechtigde heeft om ondersteuning te ontvangen van zijn of haar omgeving. Dat moet rust en duidelijkheid geven voor zowel de uitkeringsgerechtigde, zijn of haar omgeving en ook de gemeente. Het moet bijdragen aan een situatie waarin niet elke bijschrijving aan strenge controle wordt onderworpen. De praktijk zal moeten uitwijzen of dit ook de nieuwe realiteit wordt.
Wat betekent dit voor diaconieën?
Voor diaconieën ontstaat nu dus in principe meer duidelijkheid vooraf over de financiële ruimte die er is voor ondersteuning. Iemand met een bijstandsuitkering dient zelf zijn of haar giften en bijdragen bij te houden. Wanneer het bedrag boven de € 1.200 uitkomt, moeten zij dit doorgeven aan de gemeente. Stem daarom van tevoren goed af in hoeverre diaconale ondersteuning past in het totale plaatje van giften en kostenbesparingen die iemand met een bijstandsuitkering krijgt.
Gevolgen voor gemeenten
Vanaf 1 januari geldt voor elke gemeente dat een vrijgesteld bedrag van € 1.200 geldt. Gemeenten die lager zaten, zullen het bedrag dus dienen te verhogen. Gemeenten die hoger zaten, dienen het bedrag naar beneden bij te stellen. De gemeente kan in individuele gevallen wel nog steeds bedragen boven de € 1.200 vrijlaten. Dit normbedrag wordt overigens periodiek aangepast op basis van de inflatiecijfers.
Menselijke maat
In gemeenten waar de giftenvrijstelling naar beneden wordt bijgesteld, krijgen kerken dus minder ruimte om te ondersteunen. Wat mij betreft was het beter geweest wanneer de € 1.200 een bodem zou zijn, in plaats van een harde bovengrens.
Daarnaast is het bedrag van € 1.200 al een aantal jaar geleden vastgesteld. Sindsdien hebben we jaren van torenhoge inflatie achter ons. Het vrijgestelde bedrag is daarop niet gecorrigeerd. Als je in de bijstand zit, dan telt elke euro. Vanuit de menselijke maat gedacht, is dit wat mij betreft een gemiste kans.
We horen graag hoe deze nieuwe wetgeving in de praktijk uitpakt. Loop je als diaconie alsnog ergens tegen aan of heb je vragen? Laat het ons weten!
